Posłuszeństwo


Jest cechą, którą człowiek wykształca w sobie tak samo, jak inne cechy charakteru. Dlatego też posłuszeństwo nie jest cechą typową dla dzieci, wręcz przeciwnie – im młodsze dziecko, tym mniej jest posłuszne. Z drugiej strony jednak dzieci bezkrytycznie podążają za dorosłym, chcą być jak on. „Dzieci kochają dorosłych; tak powinniśmy na nie patrzeć” – pisała Maria Montessori. Wytyczyła ona trzy poziomy, przez które człowiek przechodzi na drodze do osiągnięcia samodyscypliny. Poziom pierwszy: przed ukończeniem trzeciego roku życia dziecko nie potrafi być posłuszne, o ile nakaz, który otrzymuje z zewnątrz, nie koresponduje z jego instynktem. Posłuszeństwo i jego brak przenikają się wzajemnie. Będąc w fazie drugiej dziecko zazwyczaj jest posłuszne, pod warunkiem jednak, że na drodze nie pojawi się silny bodziec, przeszkoda zbyt trudna do pokonania. Drugi poziom jest najlepiej widoczny w szkole, gdzie dzieci podążają za nakazami nauczyciela, jednak bez jego obecności są gwałtowne, głośne, chaotyczne. Na trzecim poziomie posłuszeństwa spełnianie czyichś próśb sprawia dziecku ogromną przyjemność. Dziecko jest uczynne, chętne do pomocy i to czyni je wyjątkowo posłusznym. Dorosły, obcując z dziećmi na trzecim poziomie posłuszeństwa, powinni bardzo odpowiedzialnie i świadomie postępować z nimi, tak, aby nie wykorzystywać ich niewinności na swoje potrzeby. W klasie Montessori cisza nie jest uważana za przejaw dyscypliny. „Dyscyplina, której poszukujemy, jest aktywna”.

„Ono [dziecko] jest posłuszeństwem, ponieważ posłuszeństwo to jego życie. Ponieważ ono kocha i czci dorosłego, z którego ust pochodzi cała mądrość, prowadzące go przez życie”.

Maria Montessori, The Child In the Family)

„Powinno być to naszym zdaniem, cechą typową dla okresu dziecięcego, ale tak naprawdę, posłuszeństwo jest dlatego zaletą dziecka, że występuje tak rzadko i tak trudno jest je uzyskać. Bardzo powszechnym złudzeniem jest wyobrażenie, że możemy uzyskać coś trudnego lub niemożliwego przez modlitwę, błaganie, rozkaz czy zdenerwowanie. I tak na przykład, my żądamy od dzieci posłuszeństwa, a dzieci żądają od nas księżyca.”

Maria Montessori, Odkrycie dziecka

Przygotowane otoczenie – jest to środowisko dziecka przygotowane tak, aby dziecko mogło funkcjonować w nim na tyle samodzielnie, na ile jest ono gotowe: w tym celu wielkość i forma wszystkich elementów otoczenia jest dostosowana do wieku, wysokości i możliwości dziecka. Otoczenie zapewnia dziecku także wachlarz działań zaspokajających jego potrzeby wynikające z rozwoju. Termin ten odnosi się zarówno do elementów relatywnie niewielkich i przenośnych, typu materiały edukacyjne czy zabawki, jak i do umeblowania, kolorystyki pomieszczeń i organizacji przestrzennej. Podstawową cechą przygotowanego otoczenia jest piękno, naturalność materiałów i prostota. Elementem przygotowanego otoczenia jest także przygotowany nauczyciel.

„Przedmioty otaczające dziecko powinny wyglądać na trwałe i być dla niego atrakcyjne, a jego «dom dziecięcy» powinien być przyjemny i piękny w każdym szczególe; jako że piękno w szkole zaprasza do aktywności i pracy, jak każdy dorosły zapewne wie, piękno domowego ogniska jest pokarmem dla jedności w domu. Możemy niemal powiedzieć, że istnieje matematyczna zależność pomiędzy pięknem otoczenia dziecka a jego aktywnością w nim”

Maria Montessori, The Child in the Family

„Odkryliśmy, że edukacja nie jest czymś, co robi nauczyciel, ale że jest to naturalny proces rozwijający się spontanicznie w istocie ludzkiej. Nie jest nabywany przez słuchanie słów, ale dzięki doświadczeniom nabywanym przez dziecko w otoczeniu.”