Zabierzmy Montessori do domu na wakacje

Jana Zvibleman


Wakacje dla wielu rodzin są okresem, w którym dzieci spędzają większość czasu w domu. W głowach niektórych rodziców pojawiają się pytania: „Co moje dziecko będzie robić przez cały dzień?”, „Jak zdołam utrzymać porządek w domu?”, „Kiedy znajdę czas na swoją pracę?”, „Czy moje dzieci zapomną o dobrych przyzwyczajeniach i o wszystkim, czego nauczyły się w szkole?”.

Jednak dla nauczycieli Montessori czas, jaki dzieci spędzają w domu ze swoimi rodzinami, jest okazją do wykorzystania. Niezależnie od tego, czy dziecko tego lata będzie w domu cały czas, czy też tylko jakąś jego część, możesz zrobić coś nowego dla swojego dziecka, dla siebie i dla całej rodziny. Możesz nauczyć się wcielać zasady Montessori do codziennego życia. Jeśli dzieckiem będą się zajmowały inne osoby, możesz się z nimi podzielić tą wiedzą.

Ten artykuł opisuje małe dzieci w wieku 3–6 lat.

Nadrób zaległości

Jedną z pierwszych rzeczy, którą możesz zrobić, aby przygotować się na wydłużony czas z dzieckiem, jest zdobycie informacji, co dziecko robiło w przedszkolu. Jeśli minęło trochę czasu, odkąd obserwowałaś je w akcji w przedszkolu, wyznacz termin, by zrobić to ponownie. Nauczyciele Montessori wkładają ogromną ilość wysiłku w obserwowanie dzieci. Siedząc cicho i obserwując, jak twoje dziecko wykonuje swoją pracę i wchodzi w interakcje z innymi, możesz bezpośrednio od niego dowiedzieć się, jakie są jego potrzeby, z czym ma problemy, do czego jest zdolne i na co jest gotowe. W każdej placówce Montessori krzesło jest bardzo ważnym meblem, gdyż zapewnia obserwatorowi niepowtarzalną możliwość nauki w taki sam sposób, jak to robiła dr Maria Montessori, która opisywała swoje pierwsze odkrycia słowami „dzieci mi pokazały...”.

Możesz odkryć, że twoje dziecko nabyło nowe umiejętności i rozwinęło nowe zainteresowania w być może bardzo zaskakujący sposób. Jedna mama powiedziała: „Nie mogłam uwierzyć, jak po malowaniu mój syn uważnie i dokładnie czyścił pędzle, sztalugi, podłogę, swoje ręce... i jak był szczęśliwy, kiedy to robił, nawet jeśli zajęło mu to bardzo dużo czasu. Wtedy zdałam sobie sprawę, że moje dziecko potrafi robić dużo więcej niż to, na co pozwalaliśmy mu w domu.”

Poza swoimi własnymi obserwacjami w przedszkolu powinieneś się często zapoznawać z obserwacjami poczynionymi przez nauczyciela dziecka. Bierz regularny udział w zebraniach lub umów się na indywidualne spotkanie. Nauczyciel może podzielić się z tobą szczegółowymi informacjami na temat rozwoju twojego dziecka. Może powiedzieć ci o jego ostatnich osiągnięciach, zainteresowaniach i wyzwaniach w różnych dziedzinach, począwszy od małej motoryki, a skończywszy na umiejętnościach społecznych.

Jedno małżeństwo odkryło, że każdego dnia przez wiele tygodni ich dziecko kroiło jabłka i banany na małe kawałki, układało je w artystyczne kompozycje na talerzu i wdzięcznie serwowało je innym. Po zapoznaniu się z odpowiednimi materiałami rodzice zdecydowali, że zorganizują dziecku podobną aktywność w domu. Cieszyli się, widząc je szczęśliwe, niezależne i zajęte w pełnym dla niego wyzwań czasie przedobiednim, podczas którego przygotowywało i serwowało przekąski dla całej rodziny.

Kim teraz jest moje dziecko?

Wykorzystanie okoliczności, w których możesz obserwować dziecko również poza przedszkolem, jest bardzo cenne. Regularnie rezerwuj sobie czas, kiedy nie angażujesz się w czynności dziecka, a tylko je obserwujesz. Zrób krok do tyłu i tylko patrz. Co twoje dziecko robi ze swoimi rękami? Z ciałem? W jaki sposób używa przedmiotów? Co zauważasz w jego kontaktach z innymi?

Ważnym wyzwaniem rodzica jest pomoc dziecku w stawaniu się pełnoprawnym członkiem domu, który bierze udział w obowiązkach domowych.

Choć znasz swoje dziecko bardzo dobrze, to ono ciągle się rozwija i w związku z tym jest inne, niż było miesiąc temu, nie mówiąc już o zeszłych wakacjach. Możesz przygotować się do spędzania czasu ze swoim dzieckiem odkładając, na bok swoje wyobrażenia o nim. I nie zwracaj uwagi na to, co według mediów twoje dziecko powinno już umieć i czym powinno się zajmować.

Cechy charakterystyczne dziecka i jego potrzeby

Może słyszałaś o czymś, co nauczyciele Montessori nazywają uniwersalnymi potrzebami i cechami charakterystycznymi małego dziecka. Pokrótce je tutaj scharakteryzuję.

Fascynacja rzeczywistością

Sąsiedzi, ptaki, gałązki, robaczki, ciężarówki, karetki to darmowa rozrywka, która jest wszędzie wokół. Dla dziecka cały świat jest czymś nowym. Ono nie potrzebuje oglądać bajek ani filmów, aby „przetrwać” lato. Ono potrzebuje i uwielbia dowiadywać się, co się dzieje w świecie rzeczywistym – będzie tym ubogacone. Zaplanuj lokalne „wycieczki terenowe” do takich miejsc, jak plac budowy, kuchnie restauracji i piekarni, warsztaty rzemieślnicze.

Rozwój mowy

Kiedy dzieci poznają świat, chcą znać nazwy każdego przedmiotu, który widzą i którego używają. Sekator, chochla, zawias, palenisko... Nawet w domu ciągle nadarzają się okazje, aby twoje dziecko wzbogacało swoje słownictwo. Możesz również pomóc mu zrozumieć kategorie i części różnych rzeczy, np. „To nie tylko jest ptak, ten ptak nazywa się gołąb, a ten wróbel. Ptak ma dziób, skrzydła, nóżki i ogon.” „Zastawa stołowa składa się z wielu części, a waza do zupy jest z porcelany i ma pokrywę”.

Precyzyjne określenia i wielosylabowe wyrazy nie zniechęcają dziecka, ono naprawdę jest zaciekawione tym, że truskawki mają szypułkę, a lustro zaparowuje od pary wodnej, która osadza się na nim w postaci maleńkich kropelek.

Dzieci uczą się języka poprzez „nasiąkanie” nim, dlatego ważne jest, aby słyszały rozmowy dorosłych, pozwólcie dzieciom słuchać rozmów między wami. Uczą się również poprzez samodzielne konstruowanie zdań, dlatego, choć jest to szybsze, nie kończ za niego zdania, daj mu czas, kiedy będziesz go słuchać. Pozwalaj też innym na swobodną rozmowę z dzieckiem, nie wtrącaj się i nie tłumacz, co dziecko ma na myśli, niech samo to powie.

Zamiłowanie do pracy

Dziecko przez pierwszych kilka lat ma naturalną potrzebę brania udziału w różnych pracach. Nie czuje presji, aby jak najszybciej pozrywać jagody czy mieć już z głowy robienie przetworów. Czerpie przyjemność z samego procesu robienia czegoś. Nie jesteś zatem okrutna, kiedy każesz dziecku posprzątać ze stołu, powyrywać chwasty w ogrodzie czy umyć samochód. Przysposobienie dziecka do udziału w obowiązkach domowych jest częścią rodzicielstwa. Na przykład, kiedy szykujecie się na basen, dziecko może spakować swoje kąpielówki, ręcznik, okulary do pływania i zabawki do wody, a potem nieść torbę ze swoimi rzeczami.

Umiejętność koncentracji

W przedszkolu Montessori koncentracja twojego dziecka jest bezcenna i chroniona. Czy choć część waszego wakacyjnego czasu może być na tyle luźna, aby dziecko mogło się skoncentrować na tym, co je naprawdę interesuje? Nieważne, czy zdejmuje skórkę z banana, ogląda ślimaka czy maluje farbami – cokolwiek robi dziecko w tym wieku, często tak bardzo się na tym koncentruje, że nie widzi świata poza tym. I będzie bardzo wdzięczne, kiedy nie będziesz mu w tym przeszkadzać.

Ruch

Im więcej ruchu, tym lepiej. Dzieci są zafascynowane ludzkim ruchem – chcą przyglądać się, jak używasz łopaty, i cię naśladować. Znajdują radość w rozciąganiu się przy myciu okien i używają wszystkich swoich mięśni, aby przenieść ciężkie kamienie. Spacerowanie po okolicy to według nich świetny pomysł na spędzanie czasu, będziesz zaskoczony, ile takie małe nóżki mogą przejść (pod warunkiem, że po drodze dziecko będzie mogło się zatrzymywać i oglądać wszelkie robaczki). Najbardziej cenne czynności to takie, które angażują jego ręce i/lub całe ciało, a także jego umysł.

Samodzielność

„Pomóż mi zrobić to samemu” – daje do zrozumienia małe dziecko za pomocą swojego zachowania. Ono nie jest złośliwe, kiedy próbuje samo nalać sobie wody do kubka czy otworzyć lodówkę. Raczej działa z wewnętrznej potrzeby osiągania samodzielności.

Niektórzy rodzice myślą, że ponieważ robią różne rzeczy szybciej i sprawniej, czynią przysługę swoim dzieciom, kiedy we wszystkim je wyręczają. Boją się, że dziecko nabałagani albo chcą oszczędzić dziecku frustracji. Dorośli często mówią: „Moja mama nie kazała nam nic robić przez całe wakacje. Chciała tylko, żebyśmy spędzali nasze dzieciństwo na zabawach”.

Jednak osiąganie samodzielności jest dla dziecka źródłem radości. Nauczyciele Montessori zastanawiają się: „Jak mogę pomóc dziecku osiągnąć pewność siebie w zakresie jego umiejętności? Co mogę zrobić, żeby podsycać jego radość i satysfakcję z samodzielnego wykonywania różnych czynności?”

Jeden rodzic powiedział: „Moi przyjaciele nie mogą uwierzyć, że nasze dzieci same szykują sobie drugie śniadanie do przedszkola. Uważają, że zbyt wiele od nich wymagam. A dzieciaki są przeszczęśliwe, kiedy biorą udział w prawdziwych zadaniach dorosłych. Mój pięciolatek uwielbia pomagać trzylatkowi smarować kanapkę masłem”.

Porządek

Świat jest pełen obrazów, dźwięków i zapachów, a umysł małego dziecka próbuje wszystko zrozumieć. Całą swoją osobę nakierowuje na zrozumienie tych bodźców. Podczas tego procesu potrzebuje polegać na czymś stałym i przewidywalnym. Czasem rodzice mogą zauważyć, że dziecko jest smutne nawet z powodu małej zmiany. Czy spotkałaś się z nieoczekiwaną reakcją twojego dziecka, kiedy zasiadłaś do stołu w innym miejscu, niż do tej pory, albo kiedy zmieniłaś fryzurę?

Całkiem nowy wakacyjny rozkład dnia z początku też może przeszkadzać dziecku. Wiedza o tym okresie przejściowym może się okazać dla ciebie pomocna w ustaleniu nowego rutynowego rozkładu dnia, w którym dziecko będzie mogło poczuć się bezpiecznie.

Dorośli potrzebują zmiany, wakacyjnego odpoczynku od rutyny, zrobienia czegoś innego, natomiast małe dzieci często dążą do tego, co już znają, do status quo. Ty chcesz iść każdego dnia w nowe miejsce, a dziecko chce poznawać coraz dokładniej to samo miejsce. Pomocne okazują się dobrze znane codzienne czynności, np. rytuały przed snem, które będą takie, jak w domu, czy to samo śniadanie każdego dnia.

Porządek w otoczeniu

Stwierdzenie, że dzieci są bałaganiarzami, jest popularnym stereotypem. Natomiast potrzeba, „aby wszystko miało swoje miejsce i aby wszystko było na swoim miejscu”, jest naturalna u każdego dziecka. Uporządkowane otoczenie jest dla dziecka komfortowe, bo pomaga mu poukładać sobie wszystko w głowie, a co za tym idzie zachowywać się w sposób uporządkowany. Możesz przeznaczyć skrzynkę w swojej szopie ogrodowej, gdzie dziecko będzie trzymać swoje narzędzia, przymocować niskie wieszaki w łazience i przedpokoju tak, aby dziecko mogło na nich wieszać swój ręcznik czy kurtkę, oraz pokazać dziecku, jak układać swoje buty przy drzwiach.

Powtarzanie

Podczas kiedy dorośli często kojarzą powtarzalność z nudą lub frustracją, małe dzieci mają wrodzoną potrzebę powtarzania. Twoje dziecko może lubić słuchać w kółko tej samej bajki, chować się w to samo miejsce podczas zabawy w chowanego i być nawet zezłoszczone, że ty nie schowałaś się tam, gdzie poprzednio. Cokolwiek robi, lubi to powtarzać, jeden raz to naprawdę dla niego za mało. Przedszkole Montessori jest zaprojektowane tak, aby spełniać tę ważną potrzebę powtarzania, aż do osiągnięcia pełnej satysfakcji. Dziecko samo wie, kiedy opanowało jakąś czynność do perfekcji, do uczucia samozadowolenia. Dopiero wówczas wykazuje gotowość na jakieś urozmaicenie lub rozszerzenie danej czynności lub na stawienie czoła kompletnie nowemu wyzwaniu. Pewien rodzic powiedział: „Czasem, kiedy wreszcie moja córka jest ubrana i gotowa do wyjścia, zauważam, że ona znowu zdjęła swoje buty i skarpetki! W mojej frustracji pociesza mnie fakt, że choć ja dbam o wydajność, to ona potrzebuje powtarzania.”

Odpowiedzialność

We wszystko, czego uczy się dziecko, możemy włączyć poczucie szacunku i dbałości: o środowisko, o narzędzia i materiały, o inne osoby, rodzinę czy społeczeństwo. Na przykład możesz w swoim dziecku wyrobić nawyk mycia narzędzi czy odkładania na miejsce rzeczy po skończeniu każdej czynności, tak aby było pewne, że rzeczy są gotowe do ponownego użycia przez nie lub inną osobę. Możesz mu też stwarzać warunki do pomocy innym.

Wspieranie samodzielności dziecka nie polega na pozwalaniu na niepohamowane, dzikie zachowanie. Ustal realistyczne, jasne i spójne granice. Dzieci muszą się nauczyć podejmowania decyzji. W sali przedszkolnej twoje dziecko ma nieustannie okazję do wybierania pomiędzy różnymi aktywnościami. Ty też zaoferuj mu wybór. Upewnij się, czy naprawdę akceptujesz każdą z opcji. Pewni rodzice powiedzieli: „Maciuś uwielbia pomagać swojemu małemu braciszkowi. Jest taki mały, ale pomaganie komuś młodszemu od niego podkreśla jego dojrzałość”.

„Myśleliśmy, że nigdy nie powiemy ‘nie’. Jednak to okazało się szalone. Zdecydowaliśmy, że chcemy ustanowić podstawowe, jasne zasady w naszym domu: troszczymy się o siebie nawzajem i nie zgadzamy się na krzywdzenie innych ludzi. Nie zgadzamy się też na niszczenie lub pozostawianie w bałaganie naszych rzeczy – nasze dzieci uczą się dbania również o rzeczy”.

„Tomek może wychodzić do ogródka samemu, kiedy chce, pod warunkiem, że mnie o tym poinformuje. Wie, że musi cicho zamknąć drzwi i musi wytrzeć buty przed wejściem do domu. Te czynności również stanowią część niezależności”.

Co możesz zrobić w domu?

Zachęcam cię do zastanowienia się, jakie czynności jako dorosły wykonujesz w domu, w każdym pomieszczeniu i na zewnątrz. Możesz robić następujące rzeczy:

W pokoju dziennym:

  • odpoczywać,
  • bawić się,
  • słuchać muzyki,
  • oglądać telewizję,
  • przyglądać się obrazom,
  • grać na instrumentach,
  • rozmawiać przez telefon,
  • jeść przekąski,
  • czytać książki, gazety,
  • siedzieć na kanapie i na krześle,
  • grać w karty, w gry planszowe.

W kuchni:

  • układać artykuły spożywcze,
  • zmywać naczynia,
  • gotować,
  • wyjmować z półek i wkładać z powrotem: naczynia, sztućce, szklanki, garnki,
  • zaznaczać coś w kalendarzu i czytać zawarte w nim informacje,
  • układać listy zakupów,
  • rozmawiać ze sobą nawzajem,
  • karmić zwierzęta domowe,
  • jeść posiłki.

W sypialni:

  • spać,
  • ubierać się,
  • rozbierać się, składać ubrania i odkładać je do szafy
  • czytać,
  • rozmawiać przez telefon,
  • ścielić łóżko.

W gabinecie:

  • porządkować rachunki, trzymać paragony,
  • sprawdzać coś w książkach,
  • wypełniać papiery,
  • używać komputera,
  • wykonywać rękodzieło.

W łazience:

  • patrzeć w lustro,
  • pielęgnować włosy, ręce, twarz,
  • myć zęby,
  • korzystać z toalety,
  • myć głowę, golić się,
  • malować się,
  • brać kąpiel, brać prysznic.

W każdym pomieszczeniu:

  • zapalać i gasić światło,
  • sprzątać: wycierać kurze, odkurzać, zamiatać, myć podłogę...,
  • patrzeć przez okna,
  • siedzieć,
  • przechowywać rzeczy – wkładać je i zabierać
  • dekorować i podziwiać ozdoby,
  • rozmawiać.

Na zewnątrz:

  • w ogrodzie: kopać, grabić, plewić, sadzić, podlewać, wyrywać chwasty, zbierać owoce...,
  • odśnieżać, grabić liście, kosić trawę...,
  • serwować posiłki i jeść,
  • gościć innych,
  • grać,
  • odpoczywać, siedzieć,
  • myć samochód,
  • wyprowadzać psy,
  • oglądać i karmić ptaki.

Rozważ:

Co twoje dziecko chce robić w każdym z tych pomieszczeń?

Większość rodziców zauważa, że lista ich dzieci jest zazwyczaj identyczna. jak ich lista. Małe dzieci bardzo chcą wykonywać wszystkie te czynności, które wykonują ich rodzice. Chcą sobie nakładać jedzenie, otwierać drzwi, siedzieć wygodnie na krześle, a nawet myć okna.

Pytania związane z tematem

Które z wykonywanych przez ciebie czynności chce oglądać dziecko w każdym z tych pomieszczeń?

Znasz dobrze tę prośbę: „chcę popatrzeć” i wiesz, że małe oczy często obserwują każdy twój ruch, nawet jeśli robisz coś tak „nudnego”, jak zamiatanie podłogi. Poprzez obserwację dziecko chce się nauczyć, jak się pracuje, rozmawia z innymi i zachowuje. To może być trudne dla dzieci, które są zachęcane, aby nie przeszkadzać dorosłym i przebywać w swoim pokoju.

Co może robić twoje dziecko w każdym z pomieszczeń? Jakie są odpowiednie czynności dla twojego dziecka?

Możesz przewidzieć, jaka będzie montessoriańska odpowiedź na to pytanie: wszystkie z powyższej listy, oczywiście odpowiednie do wieku. Należy jednak brać pod uwagę, że dzieci zazwyczaj są w stanie zrobić więcej, niż podejrzewamy.

Oto lista wskazówek, które pomogą ci zaangażować dziecko w czynności domowe:

  • Przyglądaj się uważnie swojemu dziecku, zrozum jego potrzeby i możliwości.
  • Dostarcz mu narzędzi i materiałów odpowiednich do jego rozmiaru.
  • Przygotuj miejsce, gdzie te materiały będą dla niego łatwo dostępne i w którym będzie mogło z łatwością utrzymać porządek.
  • Pokaż dziecku w sposób prosty, jak wykonywać każdą czynność, włącznie ze sprzątaniem.
  • Jasno wyznacz rozsądne granice.
  • Określ czynności bezpieczne i odpowiednie dla twojego dziecka.

Ważnym wyzwaniem rodzica jest pomoc dziecku w stawaniu się pełnoprawnym członkiem domu, który bierze udział w obowiązkach domowych. Tego lata możesz cieszyć się jego rozwojem, w którym pomożesz mu nauczyć się wielu różnych rzeczy, od smarowania masłem swojej kromki chleba po zrobienie swojej kolekcji roślin.